تغییر الگوی مصرف

تورم و افزایش قیمت‌ها که بخش اعظم آن در نتیجه اقدامات و سیاستگذاری دولت‌هاست بر متغیرهای بسیاری ازجمله سبد غذایی و امنیت غذایی مردم یک کشور تأثیر‌گذار است. در چنین شرایطی خانوارهای شهری و روستایی در مواجهه با پدیده تورم که در کوتاه‌مدت به‌وجود می‌آید، امکان افزایش میزان درآمد ندارند و با کاهش قدرت خرید واقعی مواجه می‌شوند و به‌ناچار اقدام به حذف برخی از اقلام مصرفی در سبد خرید یا تغییر الگوی مصرفی می‌کنند. درصورت امکان هم گزینه جایگزین را انتخاب می‌کنند و اقلام دیگری که قیمت کمتری دارند، جایگزین برخی کالاها می­‌کنند. تغییر الگوی مصرف ناشی از تورم و افزایش قیمت‌ها چون از قبل پیش­‌بینی و برنامه‌­ریزی نشده، خود ممکن است باعث شوک قیمتی در بازار و تورم شود؛ به‌عبارتی باز تولید تورم کند. به‌عنوان نمونه افزایش قیمت گوشت و ناتوانی قدرت مالی خانوارهای متوسط و کم‌درآمد به خرید آن و جایگزین‌کردن مصرف حبوبات و افزایش تقاضای حبوبات، اگر عرضه نتواند پاسخگوی تقاضا شود، باعث افزایش قیمت حبوبات خواهد شد. از این‌رو توجه به سبد مصرفی خانوار(خوراکی و غیرخوراکی) شهری و روستایی، هم از منظر امنیت غذایی، تغذیه سالم و رفاه و هم از منظر مدیریت و کنترل تورم حائز اهمیت است.

جدول ۱: درصد تغییرات قیمت برخی اقلام خوراکی در مناطق شهری ماه های مختلف نسبت به بهمن ماه ۹۸ (ماخذ: مرکز آمار ایران )

براساس سبد غذایی مطلوب وزارت بهداشت، هر فرد ایرانی باید روزانه ۳۱۰گرم نان، ۹۵گرم برنج، ۲۰گرم ماکارونی، ۲۶گرم حبوبات، ۷۰گرم سیب‌زمینی، ۳۰۰گرم سبزی، ۲۸۰گرم میوه، ۳۸گرم گوشت قرمز، ۶۴گرم گوشت سفید، ۳۵گرم تخم‌مرغ، ۲۵۰گرم لبنیات، ۳۵گرم روغن نباتی و ۴۰گرم قندوشکر مصرف کند. به‌طور یقین تغییر قیمت مواد غذایی و تورم که بعد از کرونا در بازار حاکم شده بر سبد مطلوب غذایی (هم میزان و هم تغییر اقلام جایگزین) اثرگذار است. براساس اطلاعات منتشر‌شده مر‌کز آمار ایران در اسفند‌ماه ۱۳۹۸همزمان با شیوع ویروس کووید- ۱۹نرخ تورم کشور نسبت به‌مدت مشابه سال قبل (تورم نقطه‌ای) ۲۲درصد بوده که روند افزایش تورم نقطه‌­ای در سال۱۳۹۹ ادامه داشته و تیرماه به ۲۶٫۹درصد و در آبان‌ماه به ۴۶٫۴درصد رسیده است که روند رو به‌رشد و فزاینده تورم را در سال۱۳۹۹ نسبت به سال قبل نشان می‌دهد. در مورد اقلام خوراکی و آشامیدنی مشاهده می‌شود که تورم نقطه‌ای در اسفند‌ماه سال۱۳۹۸ حدود ۱۴٫۶درصد بوده که در تیرماه سال ۱۳۹۹به ۲۱درصد و در آبان‌ماه امسال به ۵۶٫۶درصد بالغ شده است. آمار نشان می‌دهد که بعد از کرونا،  تورم مواد غذایی و خوراکی به‌شدت اتفاق افتاده است. برخی اقلام غذایی به‌شدت در سال۱۳۹۹ نسبت به بهمن‌ماه ۱۳۹۸متورم شده است؛ به‌طوری که در آبان‌ماه ۹۹نسبت به بهمن‌ماه ۹۸بیشترین افزایش قیمت‌ها مربوط به برنج خارجی با ۱۳۹درصد، عدس با ۱۳۶درصد و گوشت مرغ با۹۲درصد است. بررسی افزایش قیمت برخی اقلام خوراکی که سبد مطلوب غذایی تعیین‌شده توسط وزارت بهداشت است، نشان می‌دهد که برخی اقلام به‌مرور از سبد خانوارها حذف، کاهش و یا جایگزین دیگر اقلام شدند که این موضوع سلامت تغذیه‌ای خانوارها را تهدید می‌کند. از طرف دیگر با افزایش قیمت گوشت، حبوبات جایگزین آن شده و به‌دلیل افزایش تقاضا، قیمت حبوبات هم به‌شدت افزایش یافته است. به خطر‌افتادن سلامت افراد جامعه، تغذیه ناسالم و کاهش ضریب هوشی کودکان، بیماری و افزایش هزینه درمان و فشار به بودجه خانوار و کاهش بهره‌وری ازجمله پیامدهای نامطلوب افزایش تورم و افزایش قیمت مواد غذایی و خوراکی است. از طرف دیگر، تورم نقطه‌­ای کالاهای غیرخوراکی و خدمات در اسفند‌ماه سال ۱۳۹۸ حدود ۲۵٫۷درصد بوده که در تیرماه سال۱۳۹۹ به ۲۹٫۸درصد و در آبان ‌ماه امسال به ۴۱٫۸درصد بالغ شده است. همانطور که مشاهده می‌شود تورم فزاینده در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات وجود دارد و تورم آن در آبان‌ماه کمتر از تورم مواد خوراکی است. افزایش تورم کالا و خدمات بر قیمت تمام‌شده تولید، افزایش هزینه غیرخوراکی خانوار و فشار بر بودجه خانوار تأثیر‌گذار خواهد بود و کاهش پس‌انداز را به‌دنبال خواهد داشت که در نتیجه آن ما شاهد کاهش سرمایه‌گذاری و تولید و رشد اقتصادی خواهیم بود و در نهایت وضعیت رکود تورمی در کشور وخیم‌تر و رفاه جامعه تهدید خواهد شد و تمام این موارد گسترش فقر را به‌دنبال خواهد داشت. از آنجا که تورم در کشور ما به دلایل مختلفی چون مشکلات ساختاری اقتصاد (همانند وابستگی به درآمد نفتی)، کسری بودجه دولت، انتظارات قیمتی، تحریم و پیامدهای آن (همانند شوک شدید ارزی)، شیوع ویروس کووید- ۱۹و اختلالات و پیامدهای آن، تبعات نپیوستن به FATF (گروه اقدام مالی)، ناکارآمدی مدیریت تولید و بازار، ناکارآمدی سیاست‌های اتخاذ‌شده، کاهش سرمایه اجتماعی و بسیاری عوامل دیگر دارد. در این میان شیوع ویروس کووید- ۱۹و گستردگی آن در تمامی استان‌های کشور، شوکی را به اقتصاد وارد کرده که به دلایل مختلف ازجمله افزایش هزینه تولید به‌خصوص هزینه دستمزد، اختلال در زنجیره ارزش محصول، تعطیلی و قرنطینه و تغییر الگوی مصرف خانوارها باعث افزایش تورم و قیمت مواد غذایی شده است. اما اینکه کووید- ۱۹چه سهمی در افزایش نرخ تورم و قیمت کالاها داشته نیاز به تحقیق علمی و درنظر گرفتن همه عوامل و احصای سهم هر یک از عوامل تأثیرگذار بر تورم دارد که یکی از آنها کووید-۱۹ است.

منتشر شده :همشهری – هیجدهم آذر  ماه ۱۳۹۹ 🇮🇷

http://newspaper.hamshahrionline.ir/id/118088/

نوشتن نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.